Bukan Sekadar Kencing Malam: Kenali Masalah Inkontinens Urinari Dalam Kalangan Kanak-Kanak

Masalah inkontinens urinari dalam kalangan kanak-kanak sebenarnya lebih lazim daripada yang disangka. Ia boleh berlaku dalam bentuk kebocoran air kencing pada waktu siang, enuresis nokturnal atau kencing malam ketika tidur, malah sesetengah kanak-kanak mungkin mengalami kedua-duanya. Walaupun kejadian sekali-sekala boleh menjadi sebahagian daripada proses tumbesaran, masalah yang berterusan selepas usia lima tahun wajar diberi perhatian kerana ia boleh memberi kesan terhadap keyakinan diri, penglibatan di sekolah dan kesejahteraan emosi kanak-kanak.

Dr Srihari Singaravel, Pakar Pediatrik Urologi, Pakar Bedah Pediatrik & Robotik, Pusat Perubatan Sunway, Bandar Sunway

Menurut Dr Srihari Singaravel, Pakar Pediatrik Urologi, Pakar Bedah Pediatrik dan Robotik di Pusat Perubatan Sunway, Bandar Sunway, inkontinens urinari bukanlah sesuatu yang luar biasa dan kebanyakannya boleh diuruskan dengan pendekatan serta panduan yang betul. Secara global, kira-kira 10 hingga 20 peratus kanak-kanak mengalami masalah kencing malam, manakala sekitar 7 hingga 10 peratus pula mengalami gejala berkaitan kawalan kencing pada waktu siang. Justeru, ibu bapa tidak seharusnya berasa malu atau menganggap anak sengaja melakukan perkara tersebut.

Kawalan pundi kencing berkembang secara berperingkat mengikut usia. Kebanyakan kanak-kanak mula mampu mengawal kencing pada waktu siang sekitar usia dua hingga tiga tahun, manakala kawalan pada waktu malam mungkin mengambil masa lebih lama dan dalam sesetengah kes berlanjutan sehingga usia tujuh tahun. Bagi kanak-kanak yang mengalami kencing malam, masalah tersebut bukan semestinya disebabkan mereka tidur terlalu nyenyak. Dalam sesetengah keadaan, isyarat daripada pundi kencing tidak sampai ke otak pada masa yang sesuai, menyebabkan mereka tidak terjaga untuk membuang air kecil.

Walaupun ramai yang percaya kanak-kanak terbabas kencing di atas katil akibat tidur nyenyak, bagi sesetengah kanak-kanak masalahnya ialah isyarat dari pundi kencing gagal sampai ke otak tepat pada masanya, lalu menyebabkan inkontinens.

Selain itu, sesetengah kanak-kanak mungkin menghasilkan lebih banyak air kencing pada waktu malam akibat faktor hormon atau mempunyai tabiat menahan kencing pada waktu siang. Menurut Dr Srihari, keadaan ini lazimnya berkaitan dengan masalah fungsi dan bukannya kecacatan struktur pundi kencing. Dengan kata lain, pundi kencing kanak-kanak mungkin berada dalam keadaan sihat tetapi sistem kawalan antara pundi kencing dan otak masih belum berkembang atau berkoordinasi sepenuhnya.

Ibu bapa bagaimanapun perlu peka sekiranya gejala berlaku dengan kerap atau mula mengganggu rutin harian anak. Antara tanda yang perlu diberi perhatian termasuk keperluan untuk ke tandas dengan terlalu kerap, tidak mampu menahan kencing lebih daripada satu jam, atau kerap mengalami kebocoran air kencing ketika berada di rumah mahupun di sekolah. Sembelit dan jangkitan saluran kencing yang berlaku berulang kali juga boleh menjadi petunjuk bahawa terdapat masalah asas yang memerlukan penilaian doktor.

Sembelit juga boleh menandakan masalah yang jauh lebih serius berkaitan dengan inkontinens urinari.

Hubungan antara pundi kencing dan usus juga sering terlepas pandang. Sembelit merupakan antara faktor yang boleh menyumbang kepada masalah kawalan kencing kerana usus yang penuh boleh memberi tekanan kepada pundi kencing, mengurangkan kapasiti dan menjadikannya lebih aktif. Keadaan ini boleh menyebabkan kanak-kanak berasa ingin membuang air kecil dengan segera, kerap ke tandas atau tidak dapat mengosongkan pundi kencing sepenuhnya. Dalam sesetengah kes, memperbaiki tabiat membuang air besar sahaja sudah boleh membantu mengurangkan gejala berkaitan kencing.

Postur ketika menggunakan tandas juga tidak kurang pentingnya. Kanak-kanak yang duduk di tandas dalam keadaan kaki tidak mencecah lantai mungkin mengalami kesukaran untuk mengosongkan usus dengan sempurna. Oleh itu, memastikan kedudukan badan yang betul serta menyediakan rutin ke tandas yang konsisten boleh membantu menyokong fungsi pundi kencing dan usus yang lebih baik.

Membaiki tabiat membuang air besar, termasuk postur tandas yang lebih baik, boleh menangani gejala kencing dengan ketara.

Di rumah, ibu bapa boleh mengambil beberapa langkah mudah sebelum mendapatkan rawatan perubatan, terutama bagi kes yang tidak melibatkan gejala serius. Antaranya ialah menggalakkan anak membuang air kecil secara berkala setiap dua hingga tiga jam, mengelakkan tabiat menahan kencing terlalu lama dan memastikan pengambilan air yang mencukupi pada awal hari. Pengambilan air secara berlebihan pada waktu petang juga boleh dikurangkan, selain memastikan pemakanan yang seimbang dengan serat dan air yang mencukupi bagi membantu mencegah sembelit.

Walaupun perubahan ini kelihatan kecil, amalan yang konsisten boleh memberikan kesan yang besar. Namun, sekiranya masalah berterusan atau mula menjejaskan kehidupan seharian dan emosi kanak-kanak, penilaian perubatan mungkin diperlukan. Rawatan bergantung kepada jenis gejala yang dialami, sama ada ia berlaku pada waktu siang, malam atau kedua-duanya.

Bagi masalah kencing malam, ubat tertentu mungkin dipertimbangkan sekiranya keadaan tersebut mengganggu aktiviti seperti lawatan sekolah atau bermalam di luar rumah. Sesetengah ubat berfungsi menyerupai hormon antidiuretik semula jadi bagi membantu mengurangkan penghasilan air kencing pada waktu malam. Bagi gejala pada waktu siang pula, rawatan biasanya memberi tumpuan kepada punca utama seperti sembelit atau pundi kencing yang terlalu aktif. Jika kanak-kanak mengalami gejala siang dan malam, masalah pada waktu siang lazimnya diberi keutamaan untuk dirawat terlebih dahulu.

Dr Srihari turut menekankan bahawa pendekatan rawatan tidak semestinya sama bagi setiap kanak-kanak. Penilaian terhadap fungsi pundi kencing perlu dilakukan sebelum ubat diberikan, dan pemeriksaan seperti ultrasound, kajian uroflow serta diari pembuangan air kecil boleh membantu doktor memahami corak serta punca masalah. Dalam sesetengah kes, rawatan untuk kencing malam boleh diberikan selama beberapa bulan dengan tempoh rehat tertentu bagi menilai perkembangan dan tindak balas kanak-kanak terhadap rawatan.

Bagaimanapun, aspek yang tidak kurang penting ialah sokongan emosi daripada ibu bapa, guru dan penjaga. Kanak-kanak yang mengalami inkontinens urinari mungkin berasa malu, rendah diri atau cemas apabila berdepan situasi sosial. Oleh itu, ibu bapa perlu mengelakkan hukuman, herdikan atau menyalahkan anak kerana kebocoran air kencing bukan sesuatu yang dilakukan secara sengaja.

Sebaliknya, ibu bapa digalakkan memberi sokongan, memuji usaha anak dan membina rutin yang tenang tanpa memberikan tekanan berlebihan. Guru dan penjaga juga boleh memainkan peranan dengan memastikan kanak-kanak mempunyai akses mudah ke tandas serta ruang yang menjaga privasi mereka. Dengan pendekatan yang memahami dan tidak menghakimi, kanak-kanak boleh melalui proses rawatan dengan lebih yakin.

Pada akhirnya, inkontinens urinari bukanlah masalah disiplin, sebaliknya isu kesihatan dan perkembangan yang memerlukan kefahaman serta penjagaan yang sewajarnya. Dengan pengesanan awal, perubahan rutin, rawatan yang bersesuaian dan sokongan emosi yang mencukupi, kebanyakan kanak-kanak boleh menunjukkan peningkatan yang ketara. Apa yang paling diperlukan oleh mereka bukanlah kritikan atau rasa malu, tetapi kesabaran, kefahaman dan sokongan daripada orang di sekeliling.